De uitdaging voor de kerk

Ik was gevraagd om op een gemeenteavond in de Bethlehemkerk een collumn uit te spreken over de uitdaging van de kerk. Dit is wat ik gezegd heb:

Afgelopen week verzuchtte ik in een preek: wat zou het makkelijk zijn als we ons in de kerk alleen maar bezig hoeven te houden met de christenen. Het kerkelijk leven is dan lekker overzichtelijk: op zondag samenkomen om te zingen, te bidden en te luisteren naar een goede preek. Door de week een goede bijbelstudie of een bidstond… een bloeiend kerkelijk leven is mogelijk!
De Havenkerk kunnen we gerust weer sluiten. Alle gelovigen weer terug naar de GKV, de NGK en de Bethlehemkerk. Samen zitten we er warmpjes bij!
Waarom zou je je bezig houden met mensen die niet voor zichzelf zorgen, die zich verliezen in verslaving en jou als helper bedriegen? Waarom zou je voedsel uitdelen aan gelukszoekers zonder perspectief? Waarom mensen bij elkaar brengen die elkaar niet mogen? Waarom Christus presenteren in een wijk vol moslims?
Want wees nou eerlijk: wat levert al die inspanning op? Wordt daar de kerk groter van?

De uitdaging van de kerk in onze tijd is wel duidelijk. Deze maand sluiten een aantal kerken in Den Haag. Het ledental en kerkbezoek loopt terug. Het is een zaak van terugtrekken, houden wat we hebben en zo mogelijk nog iets terrein terugwinnen. Daar hebben we onze handen vol aan. Laten we toch vooral er voor zorgen dat er niet nog meer verloren gaat.

De uitdaging van de kerk in onze tijd is duidelijk. Wat we nodig hebben is nieuwe programma’s, krachten bundelen, sterk en krachtig laten zien dat we er nog zijn. De wereld moet heroverd worden. Het kan als we goede strategieën ontwikkelen, duidelijk meetbare doelstellingen formuleren, de beste mensen inzetten, zorgen dat de kerk weer aantrekkelijk wordt in Nederland.

De uitdaging van de kerk is zo vermoeiend… we moeten zo veel: vasthouden wat er nog is en tegelijk nieuwe wegen in slaan om nieuw terrein te veroveren. We moeten zo veel geven terwijl we zelf zo behoeftig zijn. Ons geloof is klein, wat hebben we eigenlijk te geven?

En toch.. Er is wel degelijk een uitdaging voor de kerk in onze tijd. Het is goed dat de kerk zich bezint op nieuwe wegen. De uitdaging van de kerk is om dicht bij Jezus te blijven en bezig te zijn met zijn missie in de wereld. Zoals Jezus zijn discipelen en daarmee ook ons de opdracht meegaf: Gelijk de vader mij gezonden heeft, zo zend ik ook u…

Er is een groeiend besef dat de kerk niet in zichzelf gekeerd kan zijn. Kerkmuren die hoog opgetrokken waren brokkelen af. De grenzen tussen kerken worden diffuser maar ook de grens tussen kerk wereld. Zowel binnen als buiten de kerk zijn mensen op zoek naar zingeving, naar wat echt en waardevol is…. Waar en wie God is. De uitdaging van de kerk is om vanuit het kennen van Christus midden in deze wereld te staan.

Er zijn mooie tekenen te zien dat de kerk deze roeping aan het ontdekken is. De Bethlehemkerk… het huis waar brood te vinden is deelt ‘brood voor de buurt’. Vorige week was er in de havenkerk in de Schildersbuurt een Schildersweek: als kerk en buurt is samengewerkt aan een mooi kunstproject op straat: grote panelen waarop taferelen van het verhaal van de ark van Noach zijn geschilderd. Binnen stichting de Haven hebben vrouwen de roeping ontdekt om de bordelen in te gaan en daar de liefde van Jezus uit te delen aan vrouwen gevangen in een duistere wereld.

Het is niet groots, het haalt het nieuws niet, zelfs vaak niet het kerkelijke nieuws… maar waar mensen gedreven door de liefde van Jezus in de wereld staan gebeurt er wat. Komt er licht, worden mensen aangeraakt. De hemel rekent niet met grote getallen. Als 1 zondaar zich bekeert vieren de engelen feest.

De uitdaging van de kerk is te lijken op Jezus. Niet met kracht of geweld kwam hij in onze wereld zijn koninkrijk vestigen, maar door zijn Geest. Dat moeten Jezus’ volgelingen ook steeds weer leren. Niet vertrouwen op kracht, maar worstelen met… en uiteindelijk roemen in zwakheid.

In het koninkrijk van God gaat het niet om macht of om aantal. We zullen moeten leren als Gideon: de Heer heeft geen groot leger nodig om de overwinning te halen. Hij kan het ook met een handjevol.
In het koninkrijk van God gaat het niet om vasthouden en behouden wat er is, maar gaat het om verliezen, weggeven…
Het koninkrijk van God lijkt volgens Jezus op een vrouw die zuurdeeg deed in 3 zakken meel. Het verdween, ging er in verloren… en deed zijn werk.

Sinds zaterdag staat de Schilderswijk in grote belangstelling. Een artikel in Trouw over Sjaria in de wijk heeft opeens allerlei mensen in beweging gebracht. Zaterdagmiddag waren er al een paar plaatselijke politici in de wijk geweest die twitterden dat van Sjaria in de Schilderswijk geen sprake is. Vandaag werd de wijk ook nog eens bezocht door minister Lodewijk Ascher en door Geert Wilders. Ze zijn ook even een half uurtje in de buurt geweest om hun oordeel te vellen. Heel erg leuk allemaal, veel drukte en heisa en allerlei mensen die een mening geven. Misschien nog een belofte van een stevig politieoptreden in de wijk, daarna gaat alles weer verder zoals het was.
Ja, er zijn verschillende bevolkingsgroepen in de wijk die allemaal proberen om zo goed en zo kwaad mogelijk hier te leven. En ja, als een bepaalde bevolkingsgroep een grote meerderheid in een buurt vormt gaan ze de buurt wat naar hun hand zetten. En soms gaat het dan anders dan wij Nederlanders willen. Overigens hebben Westerlingen overal ter wereld waar ze zich vestigden datzelfde gedaan.
Ik geloof niet zo in die bliksembezoekjes naar aanleiding van een krantenartikel. Wat de buurt nodig heeft is mensen die zich voor langere tijd willen verbinden en het contact over culturele grenzen heen willen aangaan. Lastig. Het geeft geen snel resultaat. Er moet eerst heel wat argwaan overwonnen worden en andere barrières. En volmaakt zal het hier zeker niet worden. Maar als er een begin van vertrouwen is dan is er al heel wat gewonnen. Dat mag best wat kopjes thee kosten.

Een nieuwe nieuwsbrief

De nieuwe nieuwsbrief van de Havenkerk is uit. Dat is nodig ook want de inkomsten van dit jaar vielen tegen en er moet nog veel geld worden binnengehaald. Deze nieuwsbrieven zijn bedoeld voor onze 'achterban', mensen in andere kerken. Met het oog op hen wordt ook de inhoud gemaakt. Maar ze liggen natuurlijk ook gewoon in de Havenkerk. Gisteren hoorde ik opeens: 'wie heeft de voorkant geschreven?' Ik schrok me rot, ik natuurlijk... wat heb ik ook al weer geschreven... het gaat natuurlijk over de mensen hier in de kerk... heb ik iets fouts geschreven omdat ik alleen maar heb gedacht aan lezers uit andere kerken? Maar gelukkig... 'ik vond het zo goed! ik heb het voorgelezen aan een buurvrouw en zo gelachen!' Gelachen? Het stukje ging over de verschillen in de Havenkerk die zo groot zijn dat we kerkdiensten houden voor verschillende groepen, ja eigenlijk ondertussen 3 verschillende kerken zijn. Waarom is dat zo mooi? Misschien omdat het stiekem toch wel leuk is om anders dan anderen te zijn. Maar misschien wel veel meer omdat het zo fijn is dat je anders dan een ander mag zijn en dat er toch ruimte voor je wordt gemaakt. Heerlijk is dat!
(nieuwsbrief is te lezen via de website van de Havenkerk, www.dehavenkerk.nl)

1 oktober

Het voelt als een nieuw begin. In totaal 3 maanden sabbatical/studieverlof ligt achter mij, verdeeld over 2 periodes: eerst in april-mei een tijd vooral van rust en leuke dingen doen, en nu in september een aantal weken van studie.

Eerlijk gezegd ging de studie niet helemaal naar tevredenheid. Ik heb een aantal boeken gelezen, maar die gaven me niet de inspiratie waar ik eigenlijk naar op zoek was. Tot ik op het laatst, echt de laatste dagen, een boek begon te lezen dat me echt helemaal heeft gepakt. Hier werden vragen benoemd die al jaren lang ergens in mijn hoofd rondzingen. En eindelijk begrijp ik waarom het zo belangrijk is dat het in de Bijbel vooral gaat om het koninkrijk van God. Gek, ik weet waar dat voor staat, en ik weet dat het het centrum is van de verkondiging van Jezus, maar opeens door dit boek raakte het me dat Jezus zegt: het koninkrijk van God is aangebroken! Opeens sprak het tot me dat het Jezus te doen is om het hier en nu, niet om een toekomst ver weg. Het gekke is: eigenlijk heb ik helemaal geen nieuwe dingen gelezen, maar opeens spreekt de bijbel anders tot mij en kijk ik anders naar de wereld om me heen. Afgelopen vrijdag na het lezen van een paar hoofdstukken fietste ik door de stad en ik realiseerde me dat ik anders keek naar de mensen om me heen. 

Het is niet voor niets dat ik afgelopen maanden een sabbatical heb gehouden. Ik voelde me moe en niet geïnspireerd. Nu popel ik om weer te beginnen. Ik voel weer dezelfde drive als in de eerste tijd van de Haven toen ik geconfronteerd werd met een compleet onbekende wereld van de prostitutie of toen ik begon met de eerste stappen van de Havenkerk. Het boek wat ik net uit heb heeft me opnieuw enthousiast gemaakt over God, over Jezus en zijn mesiaanse hoop en over het mooie werk dat ik mag doen in de Schilderswijk. Ik heb zin om opnieuw de bijbel in te duiken en God opnieuw tot me te laten spreken. Ik heb zin om mensen te ontmoeten en samen met hen te bouwen aan een mooie gemeenschap in de Havenkerk en aan tekenen van hoop in de Schilderswijk. En het boek… het heet niet geheel pretentieloos ‘a new kind of christianity’ van Brian Mc Laren. Ik moet het nog laten bezinken, maar hij heeft in elk geval zaken benoemd voor mij waar ik wat mee kan. Ik durf te zeggen dat hij mij een nieuw enthousiasme heeft gegeven voor geloof en voor het volgen van Jezus. Waarvoor dank.

Ogen niet sluiten voor mensenhandel

Vanmiddag op een bijeenkomst geweest voor kerkelijke voorgangers over slachtoffers van mensenhandel. Mensenhandel is een groeiend probleem. Wereldwijd zijn er ongeveer 30 miljoen slachtoffers. 30 miljoen mensen die op deze manier beroofd zijn van hun door God gegeven menselijke waardigheid. In Nederland komt het meer voor dan we willen geloven. Ook in de Havenkerk zien we mensen die slachtoffer zijn van mensenhandel. De bijeenkomst van vanmiddag was vooral bedoeld om kerken bewust te maken dat ze een rol kunnen spelen in het signaleren van mensenhandel. Maar ook is de kerk belangrijk om aandacht te vragen voor de slachtoffers in verkondiging en gebed. We kregen daar een goed voorbeeld van in een toespraak van Ineke Bakker die ons er op wees hoe God het opneemt voor de rechteloze in de wereld. En hoe Jezus onvoorstelbaar hard oordeelt over hen die zich vergrijpen aan de kleinen van deze wereld. Vanuit 'De Haven' uiteraard veel te maken gehad met slachtoffers van vrouwenhandel. Elk verhaal is schrijnend. Elk slachtoffer van mensenhandel is een mooi schepsel van God dat geschoffeerd wordt. Daar moet aandacht voor zijn en blijven in de kerk. De kerk heeft een opdracht om op te komen voor de zwakken en een gastvrij thuis te bieden als zij toevlucht zoeken in de kerk. Daar zijn we kerk voor!

Verrassing

Gisteren voor het eerst weer terug in de kerk na 2 maanden studieverlof. Leuk om iedereen weer te zien, fijn om aan de mensen in de kerk iets te laten zien van waar ik de afgelopen 2 maanden in gedachten mee bezig ben geweest.
De grote verrassing zat hem in de middagdienst van half 2. Ongeveer anderhalf jaar geleden zijn we met deze groep begonnen als start voor een nieuwe 'huisgemeente' omdat onze eerste middagsamenkomst van buurtbewoners te groot was geworden. Bijna een jaar lang hebben we gewacht op mensen die zouden komen. Soms was er een enkeling, vaak ook niemand. En maar uitnodigen en uitnodigen... gistermiddag zat het rond de tafel helemaal vol. Niemand van de mensen waar we oorspronkelijk ons best voor hebben gedaan om ze uit te nodigen, maar wel meer dan 10 mensen uit de buurt die samen met mij intensief zochten naar antwoorden op de vraag waar je God kunt vinden. Ik was onder de indruk van de oprechtheid van geloof en van het respect voor elkaar van deze groep. Een wat meer traditionele vorm van kerkzijn past niet bij hen, maar blijkbaar wel een kleine groep waar aandacht is en ruimte voor ieders 'bijzonder' zijn. Echt kerk!

Weer aan de slag

Het eerste deel van mijn sabbatical zit er op. 2 maanden heb ik vrij gehad en verschillende dingen gedaan. Belangrijke doelen voor mij waren uitrusten en nieuwe inspiratie opdoen. In september volgt nog een maand waarin studie meer centraal staat. In elk geval is het heerlijk geweest om eens 2 maanden niet met het dagelijks werk bezig te zijn geweest. Met veel plezier heb ik in de kleine 20 jaar dat ik dominee ben het evangelie verkondigd, pastoraat bedreven en achtereenvolgens gewerkt aan de tot standkoming van de Haven en de Havenkerk. Mooi werk, maar ook confronterend vanwege de hardnekkigheid van het kwaad (wat zich trouwens niet alleen buiten mij bevindt). Ik ben in elk geval uitgerust en heb er zin in om nu weer aan de slag te gaan! Maar hoe zit het met de inspiratie? Waardoor ben ik verrast? Wat heb ik gevonden of ontdekt? Eerlijk gezegd vind ik het moeilijk daar antwoord op te geven. Een paar dagen in het klooster waren een verademing. Wat is het daar, afgesloten van de wereld en in het eeuwenoude ritme van dagelijkse gebeden, vanzelfsprekend om te geloven in de aanwezigheid van God. Die vanzelfsprekendheid vind ik in het gewone dagelijkse leven niet, en was er ook niet in de ontspannen afgelopen weken.
Toch heb ik wel een aantal dingen geleerd die ik mee wil nemen de komende tijd. Allereerst vanuit het klooster een stukje discipline en regelmaat. Dag in dag uit, jaar in jaar uit gaan de monniken door met hun vaste rituelen van gebeden, of het ze nu raakt of niet. En wat blijkt? Juist in die omgeving lijkt de aanwezigheid van God vanzelfsprekend. Een hele kluif voor mij als chaotisch mens om regelmaat en discipline in mijn leven op te bouwen, maar ik wil er voor gaan.
Verder ben ik er mee geconfronteerd dat ik wat ouder wordt. Ik begon deze 2 maanden met de gedachte dat ik op zoek wilde naar een nieuwe uitdaging, maar ik heb ervaren dat ik niet meer zo op zoek ben naar wat nieuws, maar eerder verlangen heb om vast te houden, een soort heimwee naar wat voorbij gaat. Misschien heeft het er mee te maken met dat ik ervaar dat het leven onzekerder is dan ik wel heb gedacht. Ik heb ook maar de gedachte toegelaten dat 'God' minder vanzelfsprekend is dan ik vroeger in mijn leven heb ervaren. Rondstruinen in mooie natuur (prachtige reizen naar Schotland en IJsland) en lezing van de Bijbel geeft niet automatisch een ontmoeting met God. Waar is God? Hoe is hij te kennen? Ik moet erkennen dat God groter en onvoorspelbaarder, daardoor ook minder kenbaar is dan ik eerder wel heb gedacht.
Waar ik wel erg veel plezier aan heb gehad is dat ik weer eens, op bescheiden schaal nog, bezig ben geweest met theologie. Als ik dan toch nieuwe uitdagingen zie waar ik mee aan de slag kan (en die zie ik) dan gaat het om het volgende: naast de eerder genoemde aanscherping van de discipline is dat een vernieuwde en versterkte toewijding aan de buurt van de Havenkerk: de mensen om wie het eigenlijk gaat, de mensen die in onze samenleving niet in tel zijn. Ik geloof dat Jezus zich juist verbonden heeft aan de mensen 'die het niet hebben' en dat daarom de kerk ook geroepen is om daar verbondenheid te zoeken. In Nederland is dan nauwelijks een mooiere werkplek voor een pastor mogelijk dan de plek die ik heb! En ik heb er veel zin in om deze roeping ook weer opnieuw theologisch te doordenken. Hoe en wat dat precies inhoud weet ik nog niet. Maar volgens mij is het hard nodig om theologisch door te denken op de simpele vraag hoe Jezus aanwezig is en wil zijn in de wereld van vandaag.